Sáng 18/10, Quốc hội nghe Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra về việc kết thúc thực hiện các mục tiêu tại Nghị quyết số 38/2004 và Nghị quyết số 66/2013 liên quan đến chủ trương đầu tư xây dựng đường Hồ Chí Minh.
Theo kế hoạch, tuyến đường dài 3.183 km dự kiến cơ bản nối thông từ Pác Bó (Cao Bằng) đến Đất Mũi (Cà Mau) vào cuối năm 2026.
Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết đường Hồ Chí Minh là công trình quan trọng quốc gia, có tổng chiều dài 3.183 km, quy mô từ 2 đến 6 làn xe.
Dự án nhằm hình thành trục giao thông xuyên Việt thứ hai ở phía Tây Tổ quốc, giảm tải cho Quốc lộ 1, tăng cường kết nối Bắc - Trung - Nam, các vùng kinh tế trọng điểm, cửa khẩu và cảng biển. Công trình đồng thời góp phần khai thác tiềm năng khu vực phía Tây, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo và bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Về kết quả thực hiện, đến năm 2020, dự án đã hoàn thành 2.465 km đường theo quy mô 2 làn xe. Giai đoạn 2021-2026, Chính phủ tiếp tục triển khai đầu tư hơn 191 km nhằm hoàn thành mục tiêu nối thông từ Pác Bó đến Đất Mũi. Đối với mục tiêu nâng cấp theo tiêu chuẩn đường cao tốc sau năm 2020, Chính phủ đã triển khai đầu tư hơn 777 km, bao gồm cả các đoạn trùng với tuyến đường bộ cao tốc khác.
Theo Chính phủ, công tác quản lý dự án, huy động vốn và phê duyệt quyết toán các dự án thành phần cơ bản được thực hiện theo quy định. Việc cắm mốc giới theo quy hoạch để bàn giao cho địa phương quản lý hoàn thành năm 2017. Một số cơ chế, chính sách đặc thù về huy động nguồn lực, lựa chọn nhà thầu và giải phóng mặt bằng cũng được ban hành.
Tuy nhiên, Tờ trình cũng nêu rõ bên cạnh những thành tựu đạt được, trong quá trình triển khai dự án vẫn còn một số tồn tại, hạn chế từ công tác chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, thực hiện đầu tư đến giai đoạn khai thác.
Thứ nhất, năng lực dự báo và quản trị rủi ro của một số chủ đầu tư, Ban QLDA còn hạn chế, chưa chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó với biến động thị trường, đặc biệt là về vật liệu và biến động giá.
Thứ hai, công tác khảo sát, lập dự án tại một số ít dự án chưa triệt để, giải pháp thiết kế chưa tối ưu dẫn đến phải điều chỉnh, bổ sung trong quá trình thi công làm kéo dài thời gian và phát sinh chi phí đầu tư.
Thứ ba, sự thiếu quyết liệt của một số chính quyền địa phương trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng dẫn đến tiến độ bàn giao mặt bằng chậm, ảnh hưởng nhiều đến tiến độ thi công các dự án.
Trên cơ sở tổng kết thực tiễn và tiếp thu ý kiến đóng góp, Chính phủ đã đúc kết được các bài học kinh nghiệm: Về công tác lãnh đạo, chỉ đạo; về xây dựng cơ chế, chính sách; về công tác quy hoạch; huy động nguồn lực; áp dụng các công nghệ mới, chuyển đổi số; về tổ chức, thực hiện; nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong đầu tư công.
Chính phủ kiến nghị Quốc hội thông qua báo cáo tổng kết thực hiện Nghị quyết số 66/2013, đồng thời giao Chính phủ khẩn trương hoàn thành thủ tục quyết toán các dự án thành phần đã đưa vào khai thác. Toàn bộ công tác quyết toán và việc kết thúc dự án đường Hồ Chí Minh quy mô 2 làn xe dự kiến hoàn thành chậm nhất vào cuối năm 2027.
Chính phủ cũng kiến nghị rà soát, cân đối nguồn vốn để đầu tư đoạn Cổ Tiết - Yên Bài; tiếp tục triển khai các đoạn tuyến theo quy hoạch, phù hợp nhu cầu vận tải, khả năng cân đối nguồn lực và hiệu quả đầu tư. Bộ Xây dựng được giao phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và nhà đầu tư tháo gỡ vướng mắc tại các dự án BOT giao thông, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân.
Số liệu còn mâu thuẫn, chưa cập nhật và cần làm rõ
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (KH, CN&MT) Nguyễn Thanh Hải cho biết cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm kết thúc giai đoạn nối thông tuyến đường Hồ Chí Minh quy mô 2 làn xe, tạo cơ sở chuyển sang giai đoạn đầu tư nâng cấp, mở rộng theo Quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày Báo cáo thẩm tra tại phiên họp. Ảnh: Quốc hội.
Theo bà Hải, Ủy ban nhận thấy, sau hơn 20 năm triển khai, dự án đường Hồ Chí Minh đã phá vỡ thế độc đạo, hình thành trục giao thông xuyên Việt thứ hai ở phía Tây Tổ quốc, gắn với 8 làng thanh niên lập nghiệp và kết nối các cửa khẩu quốc tế (Sóc Giang, Lao Bảo, Bờ Y, Hoa Lư; khớp nối hướng tuyến kết nối Lào và Campuchia), đóng góp quan trọng vào việc xóa đói giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN), giữ vững quốc phòng, an ninh và chủ quyền biên giới quốc gia.
Tuy nhiên, Báo cáo thẩm tra cũng chỉ rõ, việc triển khai dự án còn một số tồn tại, hạn chế.
Một là, tiến độ nối thông toàn tuyến chậm khoảng 06 năm so với mục tiêu năm 2020 tại Nghị quyết số 66/2013/QH13 (phải điều chỉnh qua Nghị quyết số 63/2022/QH15 và Nghị quyết số 265/2025/QH15); mốc hoàn thành cuối năm 2026 vẫn là dự kiến, riêng đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận lùi thời gian đưa vào khai thác sang quý I/2027.
Hai là, công tác giải phóng mặt bằng (GPMB), tái định cư tại một số địa phương kéo dài; vốn bảo trì còn hạn chế trước diễn biến phức tạp của thiên tai, sạt lở.
Ba là, báo cáo số 769/BC-CP chưa lượng hóa chi phí phát sinh do chậm tiến độ, chưa cá thể hóa trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị cụ thể và kết quả xử lý.
Về tính thống nhất của số liệu, tính hợp pháp và tính khả thi, Ủy ban KH, CN&MT thấy rằng hồ sơ dự thảo Nghị quyết cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp nhưng số liệu còn mâu thuẫn, chưa cập nhật và cần làm rõ.
Đối với nguồn vốn, tổng mức đầu tư nối thông toàn tuyến nêu 129.075 tỷ đồng (gồm 91.391 tỷ đồng dự án đã, đang đầu tư với vốn đã bố trí 83.920 tỷ đồng, chênh lệch 7.471 tỷ đồng chưa rõ nhu cầu quyết toán; và 37.684 tỷ đồng sơ bộ đoạn Cổ Tiết - Chợ Bến chưa đầu tư), nhưng việc tách dòng riêng nhóm dự án còn lại (13.969 tỷ đồng) dễ gây nhầm lẫn; vốn BT tại Phụ lục III ghi 12.698 tỷ đồng, lệch 1.213 tỷ đồng so với dự án BT duy nhất là La Sơn - Hòa Liên (11.485 tỷ đồng); số liệu vốn bố trí cho các dự án khởi công năm 2023 - 2024 cũng sai lệch giữa phần thuyết minh và chú thích.
Về tiến độ và pháp lý dự án, đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận (tổng mức đầu tư 4.145 tỷ đồng) ghi sản lượng không thống nhất (khoảng 73% ở Tờ trình, trên 70% ở Phụ lục III và 75% ở Phụ lục IV), còn 15,06/51,94 km (29% chiều dài) đang gia tải nền đất yếu nên mục tiêu thông tuyến năm 2026, khai thác quý I/2027 là thách thức kỹ thuật rất lớn.
Cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan soạn thảo thống nhất thời điểm chốt số liệu, lập bảng cân đối vốn từng dự án; kiểm soát chặt chẽ quan trắc lún, tuyệt đối không vì áp lực tiến độ mà dỡ tải sớm khi chưa đạt độ cố kết thiết kế.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết Ủy ban nhận thấy có đủ cơ sở để trình Quốc hội xem xét, quyết định việc kết thúc thực hiện các mục tiêu đề ra tại Nghị quyết số 38/2004/QH11 và Nghị quyết số 66/2013/QH13.
Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ và dự thảo Nghị quyết, tập trung vào các nội dung trọng tâm.
Thứ nhất, rà soát, thống nhất toàn bộ số liệu hồ sơ (tổng mức đầu tư, tiến độ, giải ngân), lập bảng cân đối nguồn vốn chi tiết từng dự án thành phần và báo cáo phương án xử lý vốn năm 2026 chưa giải ngân hết; bổ sung số liệu quyết toán GPMB, kết quả thực hiện kiến nghị thanh tra, kiểm toán
Thứ hai, chỉnh lý Điều 1 và Điều 2 của dự thảo Nghị quyết theo hướng ghi nhận kết quả nối thông thực tế, làm rõ phạm vi kết thúc dự án quy mô 02 làn xe, lược bỏ khoản 2 Điều 1; yêu cầu hoàn thiện thủ tục quyết định chủ trương đầu tư đoạn Cổ Tiết - Yên Bài theo Luật Đầu tư công trong Kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026 - 2030.
Thứ ba, bảo đảm tiến độ thông xe trong năm 2026 đối với 03 đoạn đang thi công (đặc biệt là đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận khai thác quý I/2027), kiểm soát chặt chẽ quan trắc lún, tuyệt đối không dỡ tải sớm khi chưa đạt độ cố kết thiết kế.
Thứ tư, xử lý dứt điểm vướng mắc tại các trạm thu phí BOT theo Luật số 90/2025/QH15 và Nghị định số 122/2026/NĐ-CP; giải quyết triệt để vướng mắc bồi thường, tái định cư, ổn định sinh kế lâu dài cho người dân, nhất là đồng bào DTTS (lồng ghép Nghị quyết số 46/2026/QH16).
Thứ năm, bổ sung chế độ báo cáo Quốc hội vào Điều 3 về kết quả nối thông, quyết toán và xử lý BOT tại kỳ họp cuối năm 2027.
Theo Cổng thông tin Quốc hội
