Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cảnh báo các cuộc tấn công mới của Mỹ có thể khiến Tehran tiến hành các chiến dịch quân sự nhằm vào những nước láng giềng, đồng thời tấn công các căn cứ được sử dụng cho hoạt động quân sự của Washington. Đây là một phần trong chiến lược “tấn công” mới mà Iran tuyên bố sẽ theo đuổi.
Cảnh báo được IRGC đưa ra hôm thứ Tư, trong bối cảnh các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải huyết mạch của thị trường năng lượng toàn cầu – tiếp tục leo thang. Trong khi đó, triển vọng ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc chiến đã kéo dài gần 8 tháng vẫn chưa rõ ràng.
“Trước đây, học thuyết quốc phòng của chúng tôi mang tính phòng thủ. Chúng tôi thường nói rằng nếu một quốc gia tấn công Iran, chúng tôi sẽ đáp trả. Nhưng hiện nay, chúng tôi nói rằng nếu một quốc gia tấn công Iran, chúng tôi không chỉ đáp trả mà còn tiến hành tấn công”, người phát ngôn IRGC Hossein Mohebi tuyên bố.
Washington đã yêu cầu một số nhân viên ngoại giao rời Saudi Arabia trong bối cảnh các cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Yemen gia tăng. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump phát tín hiệu rằng quyết định về cuộc xung đột có thể sớm được đưa ra.
Theo các thông tin truyền thông, Mỹ và Israel đang lên kế hoạch cho những phương án tấn công Iran trong vài tuần tới.
Khi các cuộc đàm phán dường như rơi vào bế tắc và hai bên liên tục đưa ra những lời đe dọa, liệu Trung Đông có đang tiến gần đến một đợt leo thang quân sự mới?
Học thuyết quân sự mới của Iran là gì?
Hôm thứ Tư, IRGC tuyên bố chuyển sang học thuyết quốc phòng “tấn công và bất đối xứng”, đồng thời cảnh báo sẽ tiến hành các chiến dịch nhằm vào những quốc gia tấn công Iran.
Người phát ngôn Hossein Mohebi cho biết Tehran sẽ không còn giới hạn hoạt động quân sự của mình ở những đòn đáp trả sau khi bị tấn công.
Ông nhấn mạnh kho tên lửa của Iran đã tăng gấp 1,5 lần kể từ cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Iran và Israel vào tháng 6/2025. Tuy nhiên, ông không đưa ra số liệu cụ thể về quy mô kho vũ khí này.
“Chất lượng tên lửa đã được cải thiện đáng kể. Tầm bắn, sức công phá và độ chính xác khi đánh trúng mục tiêu đều tăng lên”, ông Mohebi nói.
Ngoài ra, người phát ngôn IRGC cho biết các lực lượng Iran đang ở “giai đoạn chuẩn bị công bố thứ được gọi là ‘mẹ của mọi loại bom’. Đây là điều mới mẻ đối với đối phương”.
Trong khi đó, các cuộc tấn công tại eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn.
Hải quân IRGC hôm thứ Năm cho biết 4 tàu mà lực lượng này cáo buộc tham gia hoạt động chuyển tải dầu trái phép đã bị tấn công và bốc cháy tại khu vực phía bắc Vịnh Ba Tư. IRGC cũng cho biết 3 tàu khác đã va phải thủy lôi ở phía tây eo biển.
Trước khi chiến tranh nổ ra, khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Lưu lượng vận chuyển qua tuyến đường này hiện vẫn thấp hơn mức trước chiến tranh. Tuy nhiên, lượng dầu xuất khẩu từ khu vực đã trở lại mức trước xung đột trong tháng trước, khi các nước xuất khẩu tìm được những phương thức thay thế để đưa dầu khí ra thị trường, trong đó có việc sử dụng các đường ống dẫn.
Dù vậy, loạt vụ tấn công gần đây tại tuyến hàng hải chiến lược này, cùng giao tranh giữa lực lượng Houthi ở Yemen và chính phủ Yemen được quốc tế công nhận, do Saudi Arabia hậu thuẫn, đã một lần nữa đẩy giá dầu tăng mạnh. Các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào Saudi Arabia càng làm gia tăng lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng trong khu vực.
Giá dầu Brent đã vượt mốc 110 USD/thùng hôm thứ Năm, trong bối cảnh thị trường lo ngại nguồn cung năng lượng từ Trung Đông có thể tiếp tục bị gián đoạn.
Vì sao Iran thay đổi chiến lược?
Theo các nhà phân tích, việc Iran chuyển sang học thuyết quân sự thiên về tấn công phản ánh quyết tâm của Tehran nhằm khiến mọi cuộc tấn công trong tương lai của Mỹ và Israel phải trả giá đắt hơn đáng kể.
Bà Negar Mortazavi, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Chính sách Quốc tế, nhận định rằng Tehran đang rút kinh nghiệm từ các cuộc chiến trong năm 2025 và 2026. Theo bà, chiến lược đáp trả mà Iran theo đuổi trước đây đã không thể ngăn đối phương liên tục tiến hành các cuộc tấn công.
“Hiện nay, Tehran muốn thiết lập một quy tắc mới: bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Iran trong tương lai cũng sẽ khiến bên gây hấn phải trả giá cao hơn nhiều”, bà Mortazavi nhận định.
Do không thể cạnh tranh trực tiếp với năng lực quân sự thông thường của Mỹ, Iran ngày càng dựa vào chiến tranh bất đối xứng, bao gồm việc sử dụng tên lửa, máy bay không người lái và khai thác lợi thế chiến lược từ khả năng gây sức ép lên eo biển Hormuz, bà giải thích.
Theo bà Mortazavi, Tehran đang theo đuổi một chiến lược rộng hơn nhằm buộc Washington phải gánh chịu các tổn thất về quân sự, kinh tế và chính trị. Một trong những mục tiêu tiềm tàng là tác động đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào ngày 3/11.
“Iran muốn dạy cho Washington một bài học: tấn công Iran sẽ phải trả giá đắt, thậm chí có thể khiến đối phương mất phiếu trong các cuộc bầu cử”, bà Mortazavi nói, đề cập đến những cuộc khảo sát dự báo đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump có thể chịu tổn thất trong bầu cử.
Bà cho biết các quan chức Iran đang theo dõi sát cuộc bầu cử, bởi Tehran tin rằng những hệ lụy kinh tế từ chiến tranh có thể làm suy giảm cơ hội duy trì quyền kiểm soát Quốc hội của đảng Cộng hòa.
“Mục tiêu dài hạn là thiết lập năng lực răn đe, để các chính quyền Mỹ trong tương lai phải cân nhắc kỹ trước khi dám một lần nữa tấn công Iran”, bà nói.
Nhà phân tích chính trị Rami Khouri cho rằng học thuyết mới cũng nhằm bảo đảm hậu quả của các cuộc tấn công không chỉ giới hạn ở Iran mà còn lan tới Mỹ, Israel và những quốc gia trong khu vực hỗ trợ các hoạt động quân sự của hai nước này.
“Đó là một phần của chiến lược: những tổn thất và thiệt hại phải mang tính tương xứng, có đi có lại”, ông Khouri, nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Trung tâm Arab, nhận định.
Ông cho rằng Tehran cũng muốn thách thức điều mà Iran nhìn nhận là sự thống trị lâu dài của phương Tây tại Trung Đông.
“Trên thực tế, người Iran đang tìm cách chấm dứt thời kỳ thuộc địa”, ông Khouri nói.
Theo ông, chiến lược của Iran có thể khiến hệ lụy kinh tế từ xung đột lan rộng ra ngoài Trung Đông, ảnh hưởng đến nguồn cung năng lượng, hoạt động vận tải, chi phí bảo hiểm và việc vận chuyển các mặt hàng thiết yếu.
“Những tổn thất sẽ không chỉ giới hạn ở Trung Đông, Israel và Mỹ, mà còn ảnh hưởng đến người dân ở những khu vực khác trên thế giới”, ông Khouri cảnh báo.
Mỹ nói gì về khả năng nối lại chiến tranh?
Tổng thống Donald Trump đã đưa ra những tín hiệu không nhất quán về bước đi tiếp theo của Washington.
Hôm thứ Tư, ông cho biết Mỹ không còn đàm phán với Tehran và ám chỉ tình hình sẽ sớm có diễn biến mới.
“Dù theo cách này hay cách khác, chúng ta sẽ sớm có một diễn biến nào đó”, ông Trump nói với các phóng viên.
Tại một cuộc vận động tranh cử ở bang South Carolina, ông cũng tuyên bố Washington có thể chấm dứt chiến tranh ngay lập tức, nhưng muốn bảo đảm kết quả đạt được sẽ duy trì lâu dài.
“Cuộc chiến sẽ sớm kết thúc. Chúng ta có thể rời đi ngay lúc này, nhưng muốn chắc chắn rằng hòa bình sẽ kéo dài”, ông Trump nói.
Trước đó, Tổng thống Mỹ từng cam kết không tấn công Iran trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuần này cho biết việc đạt được thỏa thuận hòa bình là vô cùng khó khăn. Ông đồng thời nhấn mạnh Iran phải chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại tại eo biển Hormuz.
Trong những tuần gần đây, vấn đề làm giàu uranium của Iran một lần nữa trở thành điểm bất đồng trong các cuộc đàm phán với Mỹ.
Ông Rubio khẳng định Washington sẽ bác bỏ mọi thỏa thuận cho phép Iran phát triển vũ khí hạt nhân, vốn đòi hỏi uranium được làm giàu ở mức cao.
“Mỹ sẽ không ủng hộ bất kỳ thỏa thuận nào tạo ra con đường để Iran có thể sở hữu vũ khí hạt nhân vào bất kỳ thời điểm nào”, ông Rubio tuyên bố hôm thứ Tư.
Về phía Tehran, Iran khẳng định quyền làm giàu uranium của nước này được bảo đảm theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).
Iran đã đề xuất một kế hoạch kéo dài 7 ngày nhằm khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, đổi lại Washington phải chấm dứt phong tỏa các cảng của Iran, nới lỏng trừng phạt và giải phóng các tài sản của nước này đang bị đóng băng.
Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Mỹ hôm thứ Tư yêu cầu những nhân viên không thuộc diện thiết yếu cùng gia đình rời Saudi Arabia sau các cuộc tấn công gần đây của lực lượng Houthi.
Đại sứ quán Mỹ tại Riyadh cảnh báo nguy cơ xảy ra thêm các cuộc tấn công. Các quan chức Mỹ nói với hãng tin Reuters rằng Washington cũng có thể rút người thân của nhân viên ngoại giao khỏi những cơ quan đại diện khác tại vùng Vịnh.
Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Piggott cho biết chưa có lệnh yêu cầu nhân viên tại tất cả các cơ quan ngoại giao trong khu vực rời đi. Ông nhấn mạnh chỉ thị hiện tại áp dụng “riêng đối với nhân viên và thành viên gia đình của họ tại Saudi Arabia”.
Về phía Israel, Thủ tướng Benjamin Netanyahu hôm Chủ nhật một lần nữa nhắc lại cam kết lật đổ chính quyền Iran. Ông cho rằng đây là điều cần thiết để ngăn Tehran khôi phục chương trình hạt nhân và cái gọi là “trục kháng chiến”.
Tuyên bố này càng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ xung đột leo thang. Ông Netanyahu đưa ra phát biểu trong bối cảnh vị thủ tướng tại nhiệm lâu nhất trong lịch sử Israel đang phải đối mặt với cuộc cạnh tranh gay gắt nhằm giữ quyền lực trước cuộc bầu cử diễn ra vào thứ Ba.
Chiến tranh sắp xảy ra?
Các nhà phân tích cảnh báo khả năng Mỹ và Israel nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran đang gia tăng. Cả hai phía được cho là đều chuẩn bị cho một cuộc đối đầu mới, dù con đường ngoại giao vẫn chưa hoàn toàn khép lại.
“Một vòng chiến tranh mới dường như đang đến gần”, bà Negar Mortazavi nhận định.
“Cả hai bên dường như đang chuẩn bị cho một cuộc đối đầu mới, trong khi căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz làm tăng nguy cơ xung đột lan rộng”, bà nói.
Bà Mortazavi cho rằng các cuộc bầu cử tại Mỹ và Israel trong hai tuần tới có thể ảnh hưởng đến thời điểm hành động quân sự được triển khai. Tuy nhiên, bà cảnh báo diễn biến hiện nay dường như đang nghiêng về phía leo thang hơn là đàm phán.
Hôm thứ Tư, ông Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, tuyên bố: “Mọi người cần hiểu rằng bất kỳ hành động nào nhằm vào Iran đều phải trả giá”.
“Nếu ngoại giao có thể giúp tạo ra nhận thức đó, chúng tôi ưu tiên con đường ngoại giao. Nhưng nếu chiến tranh tiếp diễn, Iran có đủ phương tiện cần thiết để duy trì phản ứng của mình”, ông Rezaei nói, theo hãng thông tấn IRNA.
Cùng nhận định với bà Mortazavi, nhà phân tích Rami Khouri cảnh báo một cuộc đối đầu mới có thể đang đến gần. Tuy nhiên, ông cho rằng những lời đe dọa của Mỹ vẫn có thể là một phần trong chiến thuật đàm phán.
“Tôi nghĩ nguy cơ xung đột sắp xảy ra là có thật, nhưng tôi không chắc dùng từ ‘chiến tranh’ có hoàn toàn chính xác hay không”, ông Khouri nói với Al Jazeera.
Theo ông, nếu các cuộc không kích được nối lại, những mục tiêu có thể bị nhắm tới bao gồm cơ sở hạ tầng thiết yếu của Iran như mạng lưới điện, hệ thống giao thông, cầu đường và các dịch vụ quan trọng.
“Có lẽ chúng ta sẽ chứng kiến một số cuộc tấn công dữ dội nhằm vào một vài mục tiêu, với mục đích khiến cuộc sống tại Iran trở nên vô cùng khó khăn”, ông nói.
Dù vậy, ông Khouri lưu ý rằng vẫn chưa rõ Iran có đủ khả năng chống chịu một chiến dịch quân sự quy mô lớn khác, đồng thời gây ra mức thiệt hại tương đương cho các đối thủ hay không.
“Chưa rõ Iran có khả năng chống chịu những đợt tấn công quy mô lớn mới nhằm vào nước này hay không”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh Tehran khó có khả năng đầu hàng trước sức ép quân sự.
Theo AJ
