Kết nối vệ tinh quân sự Starshield của Ukraine đã được khôi phục chỉ vài ngày sau khi Mỹ được cho là áp đặt hạn chế đối với dịch vụ này. Kiev vẫn yêu cầu SpaceX giải thích nguyên nhân gián đoạn, trong bối cảnh căng thẳng giữa Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày càng gia tăng.
Một nguồn tin thuộc Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết kết nối Starshield phục vụ quân đội nước này đã hoạt động trở lại.
Hãng tin Reuters dẫn lời một nguồn tin cho biết Kiev vẫn đang tìm kiếm lời giải thích từ SpaceX, công ty mẹ của Starshield, về việc dịch vụ bị gián đoạn trong khoảng thời gian từ thứ Ba đến thứ Tư.
Ukraine phụ thuộc vào Starshield, phiên bản quân sự của dịch vụ Internet vệ tinh Starlink do SpaceX cung cấp, để hỗ trợ thu thập thông tin tình báo trong cuộc xung đột với Nga.
Tổng giám đốc SpaceX Elon Musk phủ nhận công ty có liên quan đến sự cố và cho rằng chỉ chính phủ Mỹ mới có thể làm gián đoạn dịch vụ. Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump khẳng định Washington vẫn chia sẻ thông tin tình báo với Kiev.
Dưới đây là những thông tin đáng chú ý về vụ việc.
Starshield là gì?
Starshield là dịch vụ cùng hệ sinh thái với Starlink, mạng lưới gồm khoảng 11.000 vệ tinh do SpaceX triển khai trên quỹ đạo thấp của Trái đất, cung cấp kết nối Internet tốc độ cao ngay cả tại những khu vực hẻo lánh.
Ra mắt năm 2022 và được cung cấp cho chính phủ Mỹ, Starshield được thiết kế phục vụ mục đích quân sự, với khả năng mã hóa nâng cao để xử lý thông tin nhạy cảm. SpaceX cho biết dịch vụ này chủ yếu được các cơ quan quốc phòng Mỹ và những đối tác chính phủ khác sử dụng.
Quân đội Ukraine dựa vào Starshield, đặc biệt để hỗ trợ điều khiển UAV, loại vũ khí được Kiev sử dụng rộng rãi trong các cuộc tấn công nhằm vào Nga.
Điều gì xảy ra với kết nối Starshield của Ukraine?
Hôm thứ Ba, các quan chức quốc phòng Ukraine cho biết quân đội nước này mất quyền truy cập vào một số hệ thống liên lạc vệ tinh quan trọng, khiến nhiều nhiệm vụ quân sự bị ảnh hưởng.
Sự cố xảy ra sau khi Nga tiến hành đợt tập kích quy mô lớn, sử dụng hơn 100 UAV và 5 tên lửa đạn đạo. Ukraine cho biết nước này không nhận được cảnh báo trước về cuộc tấn công.
“Thông tin tình báo về các vụ phóng tên lửa đạn đạo của Nga giúp cứu sống người dân và đây là một trong những vấn đề quan trọng nhất. Cảnh báo sớm về tên lửa đạn đạo chính là yếu tố giúp ngăn người dân thiệt mạng”, Tổng thống Volodymyr Zelensky viết trên mạng xã hội X.
“Đáng tiếc, trong đợt tấn công này, chúng tôi không nhận được cảnh báo từ các đối tác”, ông cho biết thêm.
Ông Serhiy Beskrestnov, cố vấn quốc phòng của Tổng thống Zelensky, đăng trên Telegram rằng SpaceX cũng đã áp dụng “giới hạn tốc độ” đối với các thiết bị đầu cuối Starlink, khống chế tốc độ di chuyển của thiết bị ở mức 100 dặm/giờ (khoảng 160 km/giờ).
Điều này đồng nghĩa các UAV hoặc tên lửa di chuyển nhanh hơn ngưỡng trên có thể mất kết nối dẫn đường.
“Lực lượng vũ trang của chúng tôi không nhận được cảnh báo về những hạn chế này, khiến một số nhiệm vụ thất bại”, ông Beskrestnov nói, đồng thời cho rằng động thái này rõ ràng “có liên quan đến tình hình chính trị hiện nay”.
Các quan chức Ukraine cho biết những hạn chế nói trên còn làm suy giảm khả năng bảo đảm hậu cần ở tiền tuyến, trinh sát và chuyển tiếp tín hiệu.
Ai kiểm soát Starshield?
Hôm 14/10, tỷ phú Elon Musk phủ nhận có liên quan đến sự cố, khẳng định dịch vụ Starshield “do chính phủ Mỹ kiểm soát”.
Trước đó, ông Mykhailo Fedorov, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, đăng trên X rằng các giới hạn tốc độ đang được dỡ bỏ và yêu cầu khôi phục tốc độ Internet không hạn chế.
Phản hồi bài đăng này, Musk viết: “Các hệ thống Starshield thuộc sở hữu và do chính phủ Mỹ kiểm soát”.
“Bất kỳ giới hạn nào về tốc độ hoặc cách sử dụng đều do quân đội Mỹ quyết định và cuối cùng thuộc thẩm quyền của Tổng thống Mỹ”, Musk nói.
Musk cũng làm rõ rằng Starlink chỉ nên được sử dụng cho “các hoạt động dân sự hoặc phòng thủ, không thể được dùng cho hoạt động quân sự tấn công, bởi điều đó sẽ không phù hợp với một công ty thương mại”.
Tuyên bố này dường như nhằm phân biệt Starlink với Starshield. Ukraine sử dụng cả hai dịch vụ, nhưng không được phép dùng Starshield cho các hoạt động tấn công.
Năm ngoái, Starlink đã cắt quyền truy cập của binh sĩ Nga sau khi phát hiện lực lượng này bí mật sử dụng dịch vụ trên chiến trường Ukraine.
Musk có ủng hộ Ukraine?
Người đứng đầu SpaceX đã thể hiện sự quan tâm tích cực đến cuộc xung đột Nga - Ukraine kể từ khi chiến sự bùng phát, nhưng không phải lúc nào cũng đứng về phía Kiev.
Năm 2022, ngay sau khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine, Musk đề xuất một “kế hoạch hòa bình” theo đó Kiev từ bỏ yêu sách đối với Crimea, bán đảo đang nằm dưới sự kiểm soát của Nga, đồng thời từ bỏ hy vọng gia nhập NATO.
Tổng thống Zelensky chỉ trích những phát biểu này của Musk và căng thẳng giữa hai người kéo dài từ đó.
Hôm Chủ nhật vừa qua, tỷ phú Elon Musk, đồng thời là Tổng giám đốc Tesla và chủ sở hữu mạng xã hội X, tuyên bố ông Zelensky “đã đi quá giới hạn”. Phát biểu được đưa ra để đáp lại bình luận của Tổng thống Trump rằng nhà lãnh đạo Ukraine nên rời nhiệm sở.
Đến thứ Tư, Musk dường như tiếp tục đổ trách nhiệm về những thương vong trong cuộc chiến cho ông Zelensky.
“Và cuộc chiến vẫn tiếp diễn”, ông Musk viết trên X, đồng thời kêu gọi: “Đã đến lúc ông Zelensky phải ra đi”.
Ukraine có cáo buộc Mỹ hạn chế chia sẻ tình báo?
Các quan chức Ukraine phàn nàn rằng nước này không nhận được cảnh báo trước về những đợt Nga phóng tên lửa đạn đạo hôm thứ Ba và thứ Tư. Thông thường, Mỹ cung cấp các cảnh báo sớm quan trọng, giúp Kiev kịp thời phát lệnh sơ tán.
Trong cuộc phỏng vấn với tờ Financial Times hôm thứ Năm, Tổng thống Zelensky cho biết các quan chức quân sự Mỹ trước đó đã cảnh báo Kiev rằng Washington sẽ ngừng chia sẻ thông tin tình báo nếu Ukraine không chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Nga.
Nhà lãnh đạo Ukraine cũng bác bỏ khả năng sự cố Starshield chỉ là lỗi kỹ thuật.
“Đó không phải vấn đề kỹ thuật; đó là ý chí”, ông Zelensky nói.
Vì sao Mỹ có thể hạn chế chia sẻ tình báo với Ukraine?
Căng thẳng giữa Kiev và Washington gia tăng kể từ khi ông Trump nhậm chức năm ngoái, xuất phát từ nhiều bất đồng, trong đó có việc chuyển giao vũ khí và quan hệ ngày càng gần gũi giữa Mỹ với Nga.
Trong những tuần gần đây, Washington gây sức ép buộc Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga nhằm đưa thêm dầu ra thị trường toàn cầu.
Đặc biệt, Tổng thống Trump quy trách nhiệm cho các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở sản xuất dầu diesel của Nga về tình trạng giá nhiên liệu tăng trên toàn cầu, trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ diễn ra vào tháng 11 đang đến gần.
Tuần trước, ông Trump cho biết đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc đưa lượng dầu diesel dự trữ của Nga vào thị trường Mỹ và toàn cầu, bất chấp các lệnh trừng phạt hiện hành đối với dầu mỏ Nga.
Tổng thống Zelensky chỉ trích động thái này, cho rằng nó sẽ khuyến khích ông Putin tiếp tục các hành động quân sự.
Cuối tuần qua, ông Trump đơn phương tuyên bố Nga và Ukraine đã đạt được một “thỏa thuận ngừng bắn về năng lượng”, dường như không tham vấn ông Zelensky trước đó. Nhà lãnh đạo Ukraine nói với các phóng viên rằng ông “mới nghe thông tin này”.
Nga cũng không xác nhận thỏa thuận. Bất bình trước phản ứng của Kiev, ông Trump kêu gọi Ukraine thay tổng thống và đổ lỗi cho các cuộc tấn công của nước này nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ Nga gây ra tình trạng bất ổn trên thị trường năng lượng toàn cầu.
Ukraine cho biết trên thực tế, nước này đã kiềm chế không tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga và sẽ tiếp tục làm như vậy nếu Moscow cũng hành động tương tự. Tuy nhiên, các cuộc tập kích của Nga vẫn tiếp diễn.
Hôm thứ Tư, Tổng thống Zelensky cho biết các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng Ukraine đã gây mất điện, ảnh hưởng đến khoảng 600.000 người.
“Chúng tôi không thể tiếp tục như vậy nữa”, ông Zelensky nói trong cuộc phỏng vấn với Financial Times, đồng thời xác nhận Kiev sau đó đã nối lại các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Nga.
Theo AJ
