Tin tặc đã xâm nhập, chỉnh sửa máy chủ, khiến các trang web của chính quyền địa phương tê liệt và đánh cắp lượng lớn dữ liệu người tiêu dùng. Hôm 9/10, ông Taira Masaaki, cựu Bộ trưởng phụ trách kỹ thuật số của Nhật Bản, hiện đứng đầu ủy ban an ninh mạng của đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền, tuyên bố nước này “đang ở trong tình trạng khẩn cấp trên không gian mạng”.
Theo các chuyên gia, động cơ chính của những kẻ tấn công nhiều khả năng là lợi ích kinh tế. Sau khi làm gián đoạn hoạt động của các tổ chức mục tiêu, chúng có thể đòi chính quyền địa phương và doanh nghiệp trả những khoản tiền chuộc khổng lồ, hoặc đem dữ liệu đánh cắp đi bán.
Ông Katsunari Yoshioka, giáo sư Đại học Quốc gia Yokohama và chuyên gia an ninh hệ thống, cảnh báo: “Hành vi của chúng có thể khiến các hệ thống và dịch vụ thiết yếu đối với xã hội bị gián đoạn hoặc suy giảm hiệu suất hoạt động”.
Theo nghiên cứu của TrendAI, công ty cung cấp phần mềm an ninh mạng, Nhật Bản ghi nhận 600 vụ tấn công mạng trong 9 tháng đầu năm 2026, vượt tổng số vụ được báo cáo trong cả năm 2025.
Những vụ tấn công lớn phơi bày rủi ro an ninh mạng
Ngày 7/10/2026, IDC Frontier, nhà cung cấp dịch vụ lưu trữ đám mây và trung tâm dữ liệu của Nhật Bản thuộc tập đoàn SoftBank, bị tấn công bằng mã độc tống tiền (ransomware). Sự cố ảnh hưởng đến các hệ thống được 495 doanh nghiệp và chính quyền địa phương sử dụng.
Trong số những đơn vị bị ảnh hưởng có hãng đường sắt JR East, doanh nghiệp xác nhận hơn 6 triệu tài khoản khách hàng bị xâm nhập. Chuỗi bán lẻ sách cũ BookOff cũng thông báo dữ liệu liên quan đến 6,43 triệu thành viên bị rò rỉ; một công ty cung cấp dịch vụ chia sẻ ô tô cho biết hơn 1 triệu tài liệu chứa thông tin cá nhân bị rò rỉ, trong đó có ảnh chân dung trên giấy phép lái xe và địa chỉ nhà riêng.
Cách đây hai tuần, một trường đại học công lập cũng đã phải tạm dừng giảng dạy một tuần sau khi máy chủ bị tấn công.
Các cuộc tấn công ransomware đã gây ra những vấn đề nghiêm trọng trong nhiều năm qua, từ trước khi AI xuất hiện. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo AI có thể khiến việc tổ chức và triển khai những cuộc tấn công này trở nên dễ dàng hơn.
Hôm 9/10, ông Toshiharu Furukawa, Bộ trưởng phụ trách chuyển đổi số Nhật Bản cho biết tại cuộc họp báo ở Tokyo rằng các cuộc tấn công mạng đang ảnh hưởng đến “tất cả các ngành nghề”.
Những vụ việc này cho thấy một cuộc tấn công nhằm vào nhà cung cấp dịch vụ có thể gây hậu quả vượt xa phạm vi của một doanh nghiệp riêng lẻ. Khi nhiều tổ chức cùng phụ thuộc vào một hạ tầng công nghệ, việc nhà cung cấp bị xâm nhập có thể kéo theo gián đoạn hoạt động của hàng loạt khách hàng, đồng thời đặt dữ liệu của họ trước nguy cơ bị đánh cắp.
Điều đó cũng cho thấy an ninh mạng không thể chỉ được xem là trách nhiệm của bộ phận công nghệ thông tin nội bộ. Doanh nghiệp cần đánh giá mức độ an toàn của các nhà cung cấp công nghệ, nhận diện rủi ro từ hạ tầng dùng chung và chuẩn bị phương án ứng phó khi hoạt động kinh doanh bị gián đoạn.
Vì sao Nhật Bản trở thành mục tiêu của tin tặc?
Là nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, đồng thời là một trong những trung tâm sản xuất robot, ô tô và thiết bị điện tử hàng đầu toàn cầu, Nhật Bản từ lâu đã là mục tiêu hấp dẫn đối với tin tặc.
Các chuyên gia cho rằng dù sớm ứng dụng nhiều công nghệ mới, Nhật Bản vẫn chưa xây dựng được hạ tầng an ninh mạng đủ vững chắc để bảo vệ các hệ thống số đang ngày càng mở rộng.
Một báo cáo của Microsoft xếp Nhật Bản vào nhóm những khu vực chịu nhiều mối đe dọa mạng nhất châu Á trong năm 2026 - đứng thứ hai - chỉ sau Đài Loan. Trong khi đó, báo cáo đánh giá năng lực không gian mạng các quốc gia do Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), một tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại London, công bố năm 2021, xếp Nhật Bản vào cấp thấp nhất trong ba cấp độ đánh giá.
Báo cáo nhận định Lực lượng phòng vệ (quân đội Nhật Bản) trước đây thường tránh theo đuổi chiến lược tác chiến mạng mang tính tấn công. Một phần nguyên nhân xuất phát từ Hiến pháp hòa bình được nước này ban hành sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
Sự phổ biến của AI càng làm gia tăng hiệu quả hoạt động của tin tặc. Các hệ thống tự động hiện có thể quét website trên toàn cầu suốt ngày đêm để tìm kiếm những lỗ hổng bảo mật.
Ông Takahiro Anno, chuyên gia công nghệ và nhà sáng lập một đảng chính trị tập trung vào AI tại Nhật Bản, cho biết tiếng Nhật từng là rào cản đối với tin tặc quốc tế. Tuy nhiên, các công cụ dịch thuật do AI tạo ra đang khiến những cuộc tấn công lừa đảo trực tuyến trở nên tinh vi và khó nhận biết hơn.
“Cho đến gần đây — cụ thể là khoảng 5 năm trước — Nhật Bản dường như tương đối ít chịu ảnh hưởng của các cuộc tấn công ransomware và những mối đe dọa tương tự”, ông Takahiro Anno nói trong một cuộc phỏng vấn: “Nếu một người không nói tiếng Nhật thành thạo, điều đó rất dễ bị nhận ra, dù qua email hay điện thoại. Vì vậy, tỷ lệ thành công của các cuộc tấn công lừa đảo không cao”.
Ông Koichiro Fujii, chuyên gia công nghệ và nhà sáng lập công ty tư vấn các vấn đề công Makaira, nhận định dựa trên những phân tích sơ bộ của tổ chức này, làn sóng tấn công gần đây khó có khả năng là một chiến dịch địa chính trị được phối hợp và hậu thuẫn bởi một quốc gia.
Theo ông, Nhật Bản trở thành mục tiêu của hàng loạt vụ xâm nhập mạng chủ yếu vì những lỗ hổng trong hạ tầng chưa được khắc phục, tạo điều kiện cho tin tặc đạt được hiệu quả cao nhất so với chi phí bỏ ra.
Hiện chưa rõ tin tặc đã đưa ra những yêu sách hay lời đe dọa cụ thể nào, cũng như cách các doanh nghiệp bị tấn công phản ứng trước những yêu cầu đó.
Tuần trước, cảnh sát Nhật Bản cho biết nhóm ransomware có tên Qilin, được cho là có nguồn gốc từ Nga, trong vòng một năm qua đã tấn công 53 doanh nghiệp Nhật Bản. Một nghi phạm đã bị dẫn độ sang Đức; tuy nhiên, hiện chưa có thông tin xác nhận liệu Qilin có liên quan đến một số vụ tấn công trong làn sóng gần đây hay không.
Chính phủ Nhật Bản ứng phó ra sao?
Bộ trưởng Toshiharu Furukawa cho biết chính phủ đã phát đi cảnh báo an ninh và cập nhật hướng dẫn xử lý thông tin nhân sự. Các biện pháp được khuyến nghị bao gồm xóa dữ liệu cá nhân không còn cần thiết và áp dụng xác thực hai yếu tố.
Chính phủ vẫn đang điều tra nguyên nhân các vụ tấn công, trong đó có việc liệu AI có được sử dụng hay không. Ông Furukawa thừa nhận: “Quá trình làm rõ chi tiết của những sự cố này đang diễn ra khá chậm”.
Một đạo luật mới về phòng thủ không gian mạng có hiệu lực từ đầu tháng 10 cho phép cảnh sát và quân đội Nhật Bản giám sát, thậm chí vô hiệu hóa các máy chủ ở nước ngoài cùng hạ tầng liên quan, nếu cần thiết để bảo vệ lợi ích an ninh quốc gia. Luật cũng yêu cầu doanh nghiệp phải báo cáo các sự cố xâm nhập an ninh mạng.
Giáo sư Katsunari Yoshioka, chuyên gia an ninh hệ thống từng tư vấn cho chính phủ trong quá trình xây dựng luật mới, kêu gọi tăng cường hợp tác quốc tế. Theo ông, hạ tầng đứng sau các cuộc tấn công khó có khả năng chỉ giới hạn trong lãnh thổ Nhật Bản.
Ông Hans van der Heijden, chuyên gia điều tra số của công ty tư vấn rủi ro toàn cầu Control Risks tại Melbourne, nhận định Nhật Bản đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong xây dựng hạ tầng an ninh mạng. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi thời gian và nguồn lực đầu tư lớn.
Trong một email, ông viết: “Một số tổ chức vẫn gặp khó khăn trong việc vá các lỗ hổng bảo mật, thay thế công nghệ lỗi thời và triển khai những biện pháp kiểm soát an ninh hiện đại”.
Theo ông, trong khi Nhật Bản tiếp tục nâng cấp hệ thống phòng thủ, các mối đe dọa an ninh mạng sẽ vẫn tồn tại.
Theo NYT
