UUV (Uncrewed Underwater Vehicle) là tên gọi phương tiện lặn không người lái. Trong nhóm này, XXLUUV là cách gọi các phương tiện lặn không người lái có kích thước đặc biệt lớn, lớn hơn nhiều so với UUV thông thường. Kích thước ấy cho phép chúng có không gian để mang nhiều nhiên liệu, pin, cảm biến và tải trọng nhiệm vụ hơn, nhưng đồng thời khiến việc hạ thủy và thu hồi trở nên phức tạp.
Theo phân tích từ hình ảnh được chia sẻ trên mạng xã hội X, con tàu có thể được thiết kế để triển khai và thu hồi các phương tiện lặn không người lái siêu siêu lớn (XXLUUV), dài khoảng 35–45 m.
Con tàu có ngoại hình gần giống tàu vận tải đổ bộ có khoang ụ. Chiều dài ước tính khoảng 150 m, nhỏ hơn chiếc đầu tiên (dài khoảng 205 m) được đóng tại nhà máy đóng tàu Hudong-Zhonghua ở Thượng Hải.
Phía đuôi tàu có kết cấu khoang ụ mở cùng 6 cánh tay nâng thẳng đứng. Giới quan sát suy đoán hệ thống này có thể hạ các giá đỡ lớn xuống dưới thân tàu, phục vụ việc đưa phương tiện lặn xuống biển và thu hồi chúng khi hoàn thành nhiệm vụ.
Ở phần trước là khu vực nhà chứa cao, kín, có thể dùng để bảo quản, sửa chữa và chuẩn bị nhiều phương tiện không người lái. Hình ảnh cho thấy thân tàu vẫn còn nhiều giàn giáo, trong khi các cảm biến và thiết bị liên lạc chưa được lắp đặt đầy đủ. Điều này cho thấy tàu có thể đang ở giai đoạn hoàn thiện sau khi hạ thủy.
Giới quan sát cho rằng con tàu có thể được đóng tại Tập đoàn Đóng tàu Văn Xung Hoàng Phố Quảng Châu hoặc các nhà máy liên quan đến COMEC. Tuy nhiên, thông tin về nhà máy đóng tàu hiện chưa được xác nhận chính thức.
Tàu mẹ chuyên dụng giúp triển khai UUV ở vùng biển xa
Trung Quốc hiện là quốc gia duy nhất được biết đến đã chế tạo các tàu ngầm không người lái cỡ siêu lớn. Ít nhất hai mẫu XXLUUV với chiều dài khoảng 35 m và 45 m đã được thử nghiệm tại vùng biển Hải Nam.
Các phương tiện này được cho là có thể tích lớn gấp khoảng 6–8 lần tàu lặn không người lái cỡ lớn XLUUV Orca do Boeing phát triển cho Hải quân Mỹ.
Trước đây, các mẫu XXLUUV Trung Quốc được cho là đã sử dụng những ụ nổi hoặc kết cấu dạng ụ tàu để hỗ trợ thử nghiệm và hạ thủy. Giải pháp này phù hợp với hoạt động thử nghiệm, nhưng không thuận tiện nếu muốn triển khai thường xuyên ở vùng biển xa. Một tàu mẹ tự hành có thể đưa cả phương tiện lặn lẫn đội ngũ, thiết bị kỹ thuật đến khu vực hoạt động, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cơ sở ven bờ Nhờ đó, các XXLUUV có thể hoạt động xa căn cứ cố định hơn, phục vụ những nhiệm vụ tiềm năng như trinh sát dưới nước, rải thủy lôi, tác nghiệp dưới đáy biển và bảo trì các hệ thống cảm biến.
Đây là bước phát triển quan trọng bởi một phương tiện lặn không người lái dù có tầm hoạt động lớn vẫn cần hệ thống hậu cần phù hợp để duy trì hiệu quả trong các nhiệm vụ kéo dài trên biển.
Trung Quốc phát triển nhiều phương án cùng lúc
Điểm đáng chú ý nhất là tàu mẹ hỗ trợ UUV siêu lớn không đơn thuần làm nhiệm vụ chở các tàu ngầm không người lái, mà có thể trở thành một căn cứ kỹ thuật nổi, giúp triển khai, thu hồi, bảo dưỡng và tái sử dụng chúng ngoài khơi xa. Nếu những nhận định từ ảnh vệ tinh và video về hai tàu mới của Trung Quốc là chính xác, Bắc Kinh đang tìm cách giải quyết một trong những bài toán khó nhất của chiến tranh dưới nước: làm thế nào đưa những phương tiện không người lái dài hàng chục mét ra biển, thu hồi chúng an toàn rồi tiếp tục sử dụng mà không phải quay về cảng sau mỗi nhiệm vụ.
Chiếc tàu mẹ đầu tiên đóng tại Thượng Hải được cho là có 12 cánh tay nâng và nhà chứa đủ sức tiếp nhận khoảng bốn XXLUUV.
Trong khi đó, con tàu mới xuất hiện tại Quảng Châu có thiết kế khác biệt, với kích thước nhỏ hơn và số lượng cánh tay nâng ít hơn một nửa. Sự khác biệt này có thể phản ánh việc Trung Quốc đang thử nghiệm nhiều phương án thiết kế, thay vì chỉ tập trung vào một mẫu tàu mẹ duy nhất.
Theo nhận định của giới quan sát nước ngoài được dẫn lại, những tàu hỗ trợ chuyên dụng như vậy có thể giúp Trung Quốc chuyển các phương tiện lặn không người lái vốn còn mang tính thử nghiệm thành lực lượng có khả năng triển khai thực tế.
Bốn công năng chính của tàu mẹ UUV
Thứ nhất, hạ thủy và thu hồi UUV. Đây là công năng đặc trưng nhất. Phần đuôi tàu có cửa mở lớn tương tự khoang ụ tàu đổ bộ (well deck), cùng các cột nâng hạ thẳng đứng. Theo nhận định của giới phân tích, hệ thống này có thể đưa một giá đỡ xuống dưới mặt nước, đặt UUV vào nước hoặc nâng phương tiện trở lại tàu.
Cách bố trí này có khả năng giảm sự phụ thuộc vào cần cẩu nâng phương tiện qua mặt biển, nơi sóng và chuyển động của tàu có thể làm tăng nguy cơ va đập. Tuy nhiên, cơ chế thực tế chưa được Trung Quốc công bố.
Thứ hai, bảo quản, bảo dưỡng và chuẩn bị nhiệm vụ. Khoang lớn phía sau thượng tầng có thể đóng vai trò nhà chứa phương tiện. Tại đây, UUV có thể được kiểm tra, sửa chữa, nạp năng lượng hoặc nhiên liệu tùy thiết kế, kiểm tra cảm biến và chuẩn bị cho chuyến hoạt động tiếp theo.
Giá trị quân sự không chỉ nằm ở việc đưa UUV xuống nước, mà còn ở khả năng duy trì chúng trong trạng thái sẵn sàng. Nếu không có năng lực hỗ trợ này, một phương tiện lặn đắt tiền có thể phải quay về căn cứ mỗi khi cần sửa chữa hoặc thay đổi cấu hình nhiệm vụ.
Thứ ba, đưa hoạt động UUV ra xa căn cứ ven bờ. Tàu mẹ có thể vận chuyển nhiều phương tiện đến khu vực hoạt động, thay vì để mỗi UUV tự di chuyển từ cảng đến vùng biển xa. Điều này đặc biệt hữu ích với các phương tiện cần được thử nghiệm, triển khai hoặc thu hồi trong những khu vực cách xa cơ sở hậu cần.
Nếu hoạt động hiệu quả, mô hình này có thể mở rộng phạm vi hiện diện dưới nước của Hải quân Trung Quốc ở Tây Thái Bình Dương, kể cả các vùng biển xa bờ. Đây là tiềm năng chiến lược, không phải bằng chứng rằng các tàu hiện đã thực hiện nhiệm vụ như vậy.
Thứ tư, hỗ trợ trinh sát, khảo sát đáy biển và công việc dưới nước. Tùy tải trọng và thiết bị lắp đặt, UUV có thể được sử dụng để lập bản đồ đáy biển, thu thập dữ liệu thủy âm, khảo sát tuyến cáp và đường ống ngầm, theo dõi môi trường dưới nước hoặc hỗ trợ mạng lưới cảm biến đáy biển.
Trong ứng dụng quân sự, những dữ liệu này có thể giúp xây dựng bức tranh về môi trường tác chiến dưới nước, hỗ trợ hoạt động của tàu ngầm và phát hiện những thay đổi trong khu vực quan tâm. Rải thủy lôi hoặc thực hiện nhiệm vụ quân sự khác cũng là khả năng được nêu trong các phân tích, nhưng chưa có xác nhận công khai về cấu hình tải trọng của những UUV Trung Quốc đang được theo dõi.
Về mặt quân sự, các hệ thống này có tiềm năng tăng cường sự hiện diện dưới nước của Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Các phương tiện không người lái cỡ lớn có thể đảm nhiệm những nhiệm vụ dài ngày, giảm nhu cầu sử dụng trực tiếp tàu ngầm có người lái trong một số hoạt động nguy hiểm hoặc đòi hỏi thời gian triển khai lâu.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa năng lực thiết kế, thử nghiệm và khả năng tác chiến thực tế. Việc xuất hiện tàu hỗ trợ mới chưa đủ để chứng minh Trung Quốc đã triển khai thường trực các XXLUUV trong nhiệm vụ quân sự.
Hiện giới chức Trung Quốc chưa xác nhận số hiệu chính thức, đơn vị biên chế hoặc nhiệm vụ cụ thể của hai tàu hỗ trợ được đề cập. Sự xuất hiện của tàu mẹ thứ hai là dấu hiệu đáng chú ý: Trung Quốc không chỉ phát triển các phương tiện lặn không người lái có kích thước lớn, mà còn từng bước xây dựng hệ thống hậu cần trên biển để hỗ trợ chúng hoạt động xa bờ.
Giá trị quân sự lớn nhất của những con tàu này có thể không nằm ở hỏa lực trực tiếp, mà ở việc tạo ra hạ tầng để Trung Quốc sử dụng các phương tiện lặn không người lái cỡ lớn thường xuyên và xa bờ hơn. Nếu được xác nhận và đưa vào vận hành, đây sẽ là bước chuyển từ thử nghiệm các UUV riêng lẻ sang xây dựng một hệ thống tác chiến dưới nước có hậu cần chuyên biệt. Nhưng ở thời điểm hiện tại, nên gọi chúng là các tàu được cho là tàu mẹ UUV, thay vì khẳng định Trung Quốc đã hoàn thiện một năng lực tác chiến mới.
Theo Newtalk, Navalnews
