Bác sĩ hướng dẫn điều trị tay chân miệng tại nhà thế nào cho an toàn

VietTimes – Theo TS. BS Đinh Thạc – Bệnh viện Nhi Đồng 1 (TP.HCM), bệnh tay chân miệng có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm ở trẻ. Tuy nhiên, cha mẹ vẫn có thể điều trị tại nhà, tuân thủ các nguyên tắc cách ly. 

Tay chân miệng có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm ở trẻ. Ảnh: Bệnh viện Nhi Đồng TP.HCM

Tay chân miệng có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm ở trẻ. Ảnh: Bệnh viện Nhi Đồng TP.HCM

Tác nhân chính gây bệnh tay chân miệng (TCM)

Báo cáo chuyên môn về lĩnh vực bệnh truyền nhiễm ghi nhận bệnh TCM do các loại vi rút thuộc họ vi rút đường tiêu hóa (gọi chung là Enterovirus) gây ra. Tác nhân thường gặp nhất là vi rút Coxsackie A16, trong khi enterovirus 71 (EV71) thì ít gặp hơn.
Biểu hiện lâm sàng của bệnh TCM là như nhau bất kể loại vi rút gây bệnh nào. Tuy nhiên, bệnh nhân nhiễm loại EV71 có nhiều khả năng dẫn đến các biến chứng hiếm gặp nhưng rất nguy hiểm, có thể dẫn đến tử vong như biến chứng viêm màng não, biến chứng viêm não hoặc tổn thương cơ tim.

Thống kê của Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) cho biết thêm, số trường hợp tử vong vì bệnh TCM chủ yếu là do enterovirus 71 gây ra, tử vong phổ biến nhất là nhóm trẻ dưới 3 tuổi (chiếm 75% - 86% trong tổng số các trường hợp tử vong vì bệnh tay chân miệng ở trẻ em).

TS. BS Đinh Thạc khẳng định, phát hiện sớm bệnh TCM ở trẻ là một trong những yếu tố quan trọng giúp cho việc điều trị được thuận lợi, trẻ bệnh được chăm sóc và theo dõi sát, hạn chế những rủi ro có thể gây tác hại xấu đến sức khỏe của trẻ nếu phát hiện và điều trị quá trễ.

Bác sĩ khuyên cha mẹ nên chú ý bệnh TCM ở trẻ có những biểu hiện cần theo dõi sát. Biểu hiện đặc trưng là các tổn thương hồng ban, bóng nước xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng chân, trong ổ miệng, và đôi khi xuất hiện ở vùng mông, đầu gối của trẻ.

Một trong những biểu hiện rất thường gặp ở trẻ nhỏ khi mắc bệnh TCM là tình trạng loét miệng. Vị trị loét thường được phát hiện nhiều nhất là vùng hầu họng (gần lưỡi gà), đôi khi xuất hiện ở niêm mạc má, môi hoặc lưỡi, số lượng vết loét thay đổi từ 1 đến vài mụn loét trong miệng, kích cỡ khoảng 2 mm – 3 mm. Loét miệng khiến trẻ có cảm giác đau rát khi ăn, uống là lý do trẻ không chịu ăn, không chịu bú, và thường chảy nước miếng liên tục.

Một số trẻ có thể bị sốt nhẹ, nhiệt độ thường từ 37,5oC - 38oC. Tuy nhiên có những trẻ bị sốt cao trên 39oC liên tục là một trong những dấu hiệu gợi ý trẻ bị TCM đã nghiêm trọng cần nhập viện để điều trị tốt hơn.

TS. BS Đinh Thạc khuyên, khi phát hiện trẻ có những biểu hiện nghi ngờ, phụ huynh cần đưa trẻ đi khám sớm để trẻ được điều trị kịp thời và có biện pháp cách ly chăm sóc hợp lý.

Bác sĩ hướng dẫn điều trị tay chân miệng tại nhà thế nào cho an toàn ảnh 1

Bệnh nhi cấp cứu vì Tay chân miệng tại Bệnh viện Nhi đồng TP.HCM

Bệnh TCM có thể bị tái nhiễm nhiều lần

Theo kinh nghiệm của các chuyên gia về bệnh truyền nhiễm, trẻ có thể bị mắc bệnh TCM lần thứ 2, lần thứ 3, thậm chí lần thứ 4 hoặc nhiều hơn.

Bác sĩ khẳng định, trẻ em và người lớn sau khi bị nhiễm vi rút gây bệnh TCM, dù có biểu hiện lâm sàng hay không có triệu chứng lâm sàng thì người bệnh ít nhiều vẫn có thể có kháng thể chống lại vi rút, nhất là vi rút EV71. Tuy nhiên lượng kháng thể này không nhiều và không bền vững theo thời gian, nên không đủ để bảo vệ trẻ khi có sự lây nhiễm kế tiếp khi trẻ tiếp xúc với nguồn lây.

Ngoài hai chủng vi rút gây bệnh TCM phổ biến ở trẻ em Việt nam hiện nay là vi rút EV71 và chủng vi rút Coxsackie A16, còn có hơn 10 chủng vi rút thuộc nhóm vi rút đường ruột (Enterovirus) có thể gây bệnh tay chân miệng cho trẻ. Đây chính là lý do trẻ có thể bị mắc bệnh TCM nhiều lần.

Khi trẻ bị nhiễm bệnh TCM do một chủng vi rút nào đó, trẻ chỉ có kháng thể chống lại loại vi rút mà trẻ vừa bị nhiễm. Hoàn toàn không có tình trạng miễn nhiễm chéo giữa các chủng vi rút gây bệnh TCM ở trẻ.

Hầu hết những trẻ mắc TCM độ nhẹ đều được bác sĩ cho theo dõi và chăm sóc tích cực tại nhà, đảm bảo những nguyên tắc quan trọng cần thiết.

Cần thực hiện việc cách ly đúng cách giữa trẻ bệnh – trẻ lành để hạn chế sự lây nhiễm. Trẻ xác định đã mắc bệnh TCM phải được nghỉ học ít nhất 10 ngày kể từ ngày khởi phát để ngăn chặn sự lây nhiễm trong môi trường học đường.

Nếu gia đình có nhiều trẻ cùng chung sống, nên cách ly tuyệt đối giữa trẻ lành và trẻ bệnh bằng nhiều cách, tùy theo hoàn cảnh gia đình như gửi trẻ lành tạm thời ở một nơi khác, khuyến khích trẻ bệnh không nên chơi chung với trẻ lành trong thời gian mắc bệnh, cần giám sát chặt chẽ các hoạt động của trẻ bệnh trong sinh hoạt thường nhật.

Người lớn khi tiếp xúc và chăm sóc trẻ bệnh nên mang khẩu trang y tế và cho cả trẻ bệnh. Sau khi tiếp xúc nên rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng và nước sạch ngay để hạn chế sự lây lan khi phải chăm sóc trẻ lành.

Thường xuyên tắm rửa sạch sẽ cho trẻ hàng ngày bằng xà phòng nước sạch giúp hạn chế sự lan truyền bệnh TCM và ngăn ngừa tình trạng bội nhiễm vi khuẩn có thể gây hại đến sức khỏe của trẻ. Khuyến khích trẻ thường xuyên rửa tay sạch sẽ, đúng cách bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi nước chảy để ngăn ngừa sự tái nhiễm bệnh TCM qua đường tay – miệng nhằm loại bớt sự bám dính của vi rút gây bệnh tay chân miệng trên đôi tay của trẻ.

Quần áo, tã lót của trẻ bệnh nên được ngâm dung dịch sát khuẩn như dung dịch Cloramin B 2% hoặc luộc nước sôi trước khi được giặt sạch sẽ bằng xà phòng và nước sạch. Vật dụng cá nhân của trẻ như bình sữa, ly uống nước, chén ăn cơm, muỗng ăn…nên được luộc sôi và sử dụng riêng biệt cho từng trẻ.

Bác sĩ hướng dẫn điều trị tay chân miệng tại nhà thế nào cho an toàn ảnh 2

Hiện tại bệnh chưa có thuốc đặc trị, chủ yếu là điều trị triệu chứng

Điều trị TCM tại nhà cho trẻ thế nào?

Riêng về việc sử dụng thuốc điều trị TCM tại nhà, bác sĩ đặc biệt khuyến cáo cần tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ. Hiện tại bệnh TCM chưa có thuốc đặc trị, chủ yếu là điều trị triệu chứng.

Cụ thể, giảm đau miệng và hạ sốt bằng cách lau mình bằng nước ấm, dùng thuốc hạ sốt Paracetamol liều 10 – 15mg/kg cân nặng mỗi 4 – 6 giờ, tuyệt đối không sử dụng Aspirine để hạ sốt, giảm đau cho trẻ em.

Có thể sử dụng Antacide dạng gel chấm vào sang thương ở miệng giúp trẻ bớt đau đớn để ăn uống dễ dàng hơn, phụ huynh lưu ý nguy cơ hít sặc có thể xảy ra khi sử dụng loại thuốc gel này.

Giảm ngứa cho trẻ bằng các loại thuốc kháng histamine thông thường như Chlorpheniramine, Polaramin, Theralene...theo chỉ định của bác sĩ điều trị.

Bác sĩ cũng khuyên phụ huynh cần bổ sung nguồn nước uống cho trẻ nhất là các loại nước trái cây ép chứa nhiều vitamin.

Trong các trường hợp khác, bác sĩ khuyến cáo cần đưa trẻ đến ngay bệnh viện hoặc cơ sở y tế đảm trách việc điều trị bệnh nếu thấy trẻ có một trong những biểu hiện như sốt cao liên tục 39oC không hạ sau khi đã hạ sốt tích cực; giật mình chới với, hốt hoảng, thất thần; run chi (thấy rõ khi đưa đồ chơi cho trẻ cầm); yếu chi; trẻ đi đứng loạng choạng, đảo mắt bất thường; nôn ói nhiều, co giật, thở mệt.